موتور ضدانفجار را نمی‌شود «شبیه موتور معمولی ولی گران‌تر» دید. انتخاب اشتباه یعنی خطر جرقه در محیط گاز یا غبار. اینکه موتور ضدانفجار چیست و استانداردها چیست را در الکتروموتور ضدانفجار آورده‌ایم؛ این مقاله فقط به انتخاب، سفارش، نصب و بازرسی می‌پردازد.

۱. مسیر انتخاب در یک نگاه

1. منطقه خطر را بگیرید: گاز (Zone 0/1/2) یا غبار (Zone 20/21/22).
2. گروه گاز را مشخص کنید: IIA، IIB یا IIC.
3. کلاس دمایی (T1 تا T6) را بر اساس دمای خودسوزی ماده تعیین کنید.
4. نوع حفاظت را انتخاب کنید: Ex db (ضدشعله) یا Ex eb (ایمنی افزایش‌یافته).
5. مشخصات الکتریکی و مکانیکی (توان، دور، نصب) را مثل موتور معمولی بنویسید.
6. در صورت اینورتر، گواهی ترکیبی موتور و درایو بگیرید.

۲. منطقه خطر (Zone)

بیشتر موتورهای ضدانفجار در ایران برای Zone 1 و Zone 2 (پالایشگاه، پتروشیمی، جایگاه سوخت، رنگ‌خانه) سفارش داده می‌شوند. منطقه خطر را همیشه در سند طبقه‌بندی محیط (Hazardous Area Classification) از مشتری بخواهید.

۳. گروه گاز و کلاس دمایی

گروه گاز بر اساس سختی جلوگیری از انتشار شعله است: IIA (مثل پروپان و بنزین)، IIB (مثل اتیلن)، IIC (مثل هیدروژن و استیلن). موتور گروه IIC برای IIA و IIB هم مجاز است، ولی عکسش نه. کلاس دما حداکثر دمای سطح موتور را می‌گوید و باید پایین‌تر از دمای خودسوزی ماده باشد:

برای مثال اگر ماده‌ای با دمای خودسوزی ۱۸۰ درجه دارید، T4 (۱۳۵) مجاز است ولی T3 (۲۰۰) نه. اطلاعات این جدول در IEC 60079-0 آمده است.

۴. نوع حفاظت: Ex db یا Ex eb؟

موتور Ex eb برای کار با اینورتر یا نیاز به حفاظت حرارتی (PTC) باید دقیقاً با درایو تایید شود. هر دو نوع باید گواهی معتبر داشته باشند (ATEX یا IECEx). معمولاً در دسته الکتروموتور ضدانفجار هر دو نوع موجود است؛ برای انتخاب بر اساس شرایط خود از استعلام آنلاین استفاده کنید.

۵. محیط غباری (آرد، چوب، پودر، ذغال)

در محیط‌های غبار قابل اشتعال، موتور باید با حفاظت Ex tb (محافظت با محفظه) و حداکثر دمای سطح مشخص (مثلاً T 125°C) انتخاب شود. در این محیط لایه غبار روی بدنه می‌نشیند و باید بتواند دمای بدنه را تحمل کند. موتور معمولی یا حتی موتور گاز Ex d برای غبار مناسب نیست مگر گواهی غبار هم داشته باشد.

۶. خواندن برچسب موتور ضدانفجار

نمونه: II 2G Ex db IIB T4 Gb

شماره گواهی و ولتاژ و توان هم باید روی پلاک باشد. برچسب را قبل از خرید با سند طبقه‌بندی محیط تطبیق دهید.

۷. استفاده با اینورتر

موتور ضدانفجار فقط وقتی با اینورتر مجاز است که گواهی آن برای کار با درایو تایید شده باشد. موتور Ex eb معمولاً باید سنسور PTC داشته باشد و سیستم حفاظتی در تابلو دمای سیم‌پیچ را بخواند. موتور Ex db هم به‌خاطر گرمای ناشی از هارمونیک باید در شرایط تایید‌شده کار کند. گواهی ترکیبی (موتور + اینورتر) را همراه سفارش بخواهید.

۸. نصب

• گلند کابل و درپوش‌های بلانک باید گواهی Ex داشته باشند و با نوع حفاظت موتور بخوانند. گلند معمولی باعث بی‌اعتبار شدن حفاظت می‌شود.
• سطح اتصال ضدشعله (فلنج و درپوش‌ها) را رنگ نکنید و آسیب نزنید.
• سیم ارت را هم داخل و هم بیرون موتور وصل کنید.
• همه پیچ‌ها را کامل ببندید و از پیچ جایگزین غیراصل استفاده نکنید.
• الزامات نصب در IEC 60079-14 آمده است.

۹. بازرسی دوره‌ای و تعمیر

بازرسی و نگهداری بر اساس IEC 60079-17 و تعمیر بر اساس IEC 60079-19 انجام می‌شود. بازرسی‌های ظاهری منظم، بررسی بسته بودن درپوش‌ها، وضعیت گلند و ارت، لرزش و دمای بدنه ضروری است. تعمیر و بازپیچی باید توسط مرکز صلاحیت‌دار انجام شود و در مشخصات حفاظتی تغییری ایجاد نکند، وگرنه گواهی عملاً بی‌اعتبار می‌شود.

۱۰. چه داده‌هایی برای استعلام لازم است؟

اگر هنوز مطمئن نیستید موتور شما باید ضدانفجار باشد یا نه، ابتدا مراحل کلی را در راهنمای انتخاب الکتروموتور ببینید و برای موتورهای معمولی تک‌فاز و سه‌فاز به مقایسه تک‌فاز و سه‌فاز سر بزنید.

سوالات متداول